Stopień pisma a szerokość kolumny

Stopień pisma to podstawowy parametr typograficzny określający wielkość znaków, mierzony w punktach (pt). W profesjonalnym składzie tekstu (DTP) jego właściwy dobór do szerokości kolumny (łamu) decyduje o czytelności publikacji. Zbyt szeroki łam przy małym stopniu pisma męczy wzrok, podczas gdy zbyt wąski powoduje nienaturalne rozciąganie odstępów między wyrazami.

Optymalną długość wiersza określa się często liczbą znaków lub wyrazów, które mieszczą się w jednym wierszu.

1. Szerokość kolumny możemy obliczyć na różne sposoby:
   1. Optymalna długość wiersza ma wartość od 1,5 – 2 długości alfabetu złożonego małymi literami (minuskułami).
   2. Optymalna długość wiersza to również 9 lub 10 wyrazów mieszczących średnio 5,5 znaku na 1 wyraz.
   3. Idealny stosunek szerokości łamu do wielkości stopnia pisma to 2 : 1 lub 2,5 : 1, co oznacza, że wiersz może mieć długość 20 – 25 pica dla pisma 10 pt.
2. Źródła podają 27 znaków jako minimalną długość wiersza, 40 znaków – optymalną, a 70 znaków – maksymalną.
3. Robert Bringhurst podaje przedział 45 – 75 znaków ze spacjami; optymalnie 66.

Wyliczanie długości wiersza to dopiero początek budowania makiety. Przeniesienie proporcji między stopniem pisma a szerokością kolumny do programu wymaga prawidłowego ustawienia marginesów, kolumn oraz zsynchronizowania tekstu z siatką linii bazowych. Błędy na tym etapie skutkują rozjeżdżaniem się wierszy w sąsiednich kolumnach, czyli tracimy tzw. register. Kurs ​„Jak zbudować layout książki” w szczegółowych lekcjach krok po kroku pokazuje, jak przekształcić te matematyczne reguły w poprawny technicznie szablon dokumentu, ustawić żywe paginy i przygotować plik do bezbłędnego składu.