Skład tekstu – indeks

Czas indeksu

Indeks (inaczej skorowidz) można przygotować dopiero po całkowitym zakończeniu składu tekstu, po wprowadzeniu ostatecznej korekty. Cały tekst i cały dokument ma przyjąć ostateczną formę, gotową do publikacji. Pomijam rzecz jasna wynikowy plik .pdf z oznaczonymi specyfikacjami drukarni, już gotowy do wydruku. Chodzi o to, by już nie było miejsca na żadną zmianę paginacji, bo właśnie paginacja jest kluczowa w przygotowaniu indeksu.

Rodzaje indeksów

Wyróżniamy kilka rodzajów indeksów:

1. osobowy − alfabetyczny wykaz osób, małżeństw, rodów itp.
2. geograficzny − alfabetyczny zestaw nazw geograficznych (np. jezior, miast, rzek, państw, regionów, gór, półwyspów)
3. tytułowy − alfabetyczny spis tytułów dzieł, czasopism
4. rzeczowy (inaczej przedmiotowy) − alfabetyczny spis omówionych w dziele tematów (tematami mogą być m​.in. różne zjawiska, procesy, wydarzenia historyczne, nazwy instytucji).

Co można objąć indeksacją?

Podstawą tworzenia indeksu powinien być tekst główny dzieła wraz ze wszystkimi rodzajami przypisów. Indeksacją można objąć również materiały wprowadzające do dzieła (wstępy, przedmowy, z wyjątkiem przedmów honorowych), a następnie materiały uzupełniające tekst główny (tabele, podpisy do zdjęć).

Oczywiście do każdego hasła winna być przypisana pagina, nie zaś numer rozdziału, czy akapitów tekstu, z wyjątkiem takich sytuacji, że podanie numeru akapitu stworzy lepszą orientację dla czytelnika niż numer strony. W tym ostatnim przypadku, tuż po tytule indeksu należy podać informację, że umieszczone numery są numerami akapitów.

Wskaźniki inne niż numery możemy stosować w dziełach o charakterze scenicznym. Można wtedy podać numer aktu, sceny, wiersza. Jeśli stosujemy zwyczajowe oznaczenie haseł w postaci numerów stron, powinny one pojawiać się wzrastająco, oddzielone przecinkami.

Umiejscowienie indeksu

Indeks umieszczamy zawsze na końcu dzieła, przed wykazem ilustracji i tabel oraz ewentualnie przed spisem treści, jeśli taki znajdzie się na końcu książki. Możemy go zbudować w dwóch lub nawet trzech łamach, wszystko zależy od długości poszczególnych haseł. Jeśli zdarzy się hasło, które wraz ze wskaźnikiem nie mieści się w jednym wierszu, możemy przenieść do wiersza kolejnego z odpowiednim wcięciem, jednak innym niż wcięcie dla podhaseł. Podhasła składamy z wcięciem większym.

Szeregowanie indeksów

Indeksy szereguje się w następującej kolejności:

1. indeks osobowy
2. indeks geograficzny
3. indeks tytułowy
4. indeks rzeczowy.

Pismo dla indeksu

Indeks składamy tym samym krojem pisma co tekst dziełowy, czy inne materiały uzupełniające dzieła. Stosujemy jedynie mniejszy stopień pisma (z reguły o 1, 2 punkty) i mniejszą niż główna interlinia. Indeks stosowany np. w książkach o charakterze informacyjnym ma być bardzo czytelny, a jego układ niezwykle przejrzysty. Nie używamy zbytecznych znaków przestankowych. Przecinki między poszczególnymi hasłami a wskaźnikami też nie są konieczne, by nie zaburzyć czytelności całości. Przecinki wstawiamy jedynie chcąc oddzielić od siebie paginy. Na końcu hasła nie wstawiamy kropki. Między hasłem a paginą jest półfiretowy odstęp. Zobaczmy na przykład poniżej:

Jeśli chcemy specjalnie oznaczyć miejsca (paginy), które wskazują na obecność ilustracji w dziele lub jakieś wyjątkowo szczegółowe omówienie danego hasła, można owe paginy pogrubić (odmiana bold lub semibold) lub pochylić. W naszym przypadku specjalnie dobrałam odmianę bold, by wyraźnie zobaczyć to wyróżnienie. Informacja o wyróżnieniu powinna zostać wyjaśniona na początku indeksu. Zobaczmy poniżej:

Indeks z odsyłaczem

Możemy budować indeksy, w których hasła posiadają odsyłacze w postaci skrótu zob. (zobacz). Skrót ten kieruje nas do innego hasła w indeksie.

Indeks z prawdziwego zdarzenia, czyli taki, który wiernie oddaje to, co chcemy w nim zawrzeć, powinien być sporządzony przez redaktora dzieła, który zna dzieło najlepiej. Dla projektanta pozostaje czynność wklejenia indeksu w odpowiednie miejsce w książce.

Źródła: Adam Wolański Edycja tekstów. Praktyczny poradnik, oraz Michael Mitchell i Susan Wightman Typografia książki. Podręcznik projektanta